Biegunka podróżnych i klątwa faraona – zasady higieny w tropikach

Tajlandia, Indie, Egipt, Meksyk, Kenia. Każdy z tych kierunków oferuje niezapomniane smaki, egzotyczną kuchnię i kulinarne przygody. Ale każdy z nich kryje też pułapki, które co roku rujnują urlop tysiącom turystów z Polski. Biegunka podróżnych, klątwa faraona, dur brzuszny czy wirusowe zapalenie wątroby typu A – to choroby, które przenoszą się głównie przez jedzenie i wodę, a ich skutki mogą być znacznie poważniejsze niż kilkudniowy dyskomfort.

Dobra wiadomość jest taka, że większości z nich można uniknąć, stosując kilka prostych zasad. Zła wiadomość – wymagają one konsekwencji przez cały urlop, a nie tylko pierwszego dnia po przylocie.

Dlaczego w tropikach łatwiej się zatruć?

Zanim przejdziemy do konkretnych zasad, warto zrozumieć, dlaczego te same produkty, które bez problemu jemy w Polsce, na innym kontynencie mogą być źródłem problemów zdrowotnych, takich jak najczęstsza biegunka podróżnych.

• Różna flora bakteryjna. W krajach tropikalnych w żywności i wodzie obecne są bakterie i wirusy, z którymi nasz układ odpornościowy nigdy wcześniej nie miał kontaktu. Miejscowi są na nie uodpornieni latami ekspozycji – turysta przylatujący z Europy nie ma tej odporności.

• Inne standardy sanitarne. W wielu popularnych destynacjach wakacyjnych brakuje niezawodnej kanalizacji, a standardy przechowywania i przygotowywania żywności znacząco odbiegają od europejskich norm.

• Temperatura i wilgotność. Wysoka temperatura i wilgotność sprzyjają namnażaniu się bakterii w tempie, które jest nieporównywalnie szybsze niż w chłodnym europejskim klimacie. Posiłek przygotowany rano i stojący w upale do południa może być już niebezpieczny.

• Mit hotelu pięciogwiazdkowego. Wielu turystów żyje w przekonaniu, że wysoki standard zakwaterowania gwarantuje bezpieczeństwo żywnościowe. Komary i zanieczyszczona woda nie wybierają jednak standardu zakwaterowania. Skażona woda dostaje się do lodu, basenów i ogrodów nawadnianych nieuzdatnioną wodą – nawet w luksusowych obiektach.

Złota zasada w tropikach: gotuj, upiecz, obierz lub odpuść

Podstawowa reguła bezpiecznego jedzenia w krajach tropikalnych, znana wśród epidemiologów jako „boil it, cook it, peel it or forget it”, którą można przetłumaczyć jako “ugotuj, upiecz, obierz lub odpuść”, sprowadza się do podstawowych zasad:

• Jedz wyłącznie potrawy gotowane lub pieczone, prosto z ognia lub pieca. Potrawy odgrzewane i stojące w temperaturze pokojowej to ryzyko.

• Owoce i warzywa jedz wyłącznie obrane ze skórki przez Ciebie. Mango, banan, ananas są bezpieczne; winogrona, truskawki czy sałata – ryzykowne.

• Unikaj surowego. Surowe mięso, ryby i owoce morza w krajach o niskim poziomie sanitarnym to ruletka. Sushi w Japonii? W porządku. Sushi na bazarze w Kambodży? Ryzyko.

• Myj ręce przed każdym posiłkiem, po skorzystaniu z toalety, po kontakcie ze zwierzętami. W miejscach bez bieżącej wody używaj żelu antybakteryjnego o stężeniu alkoholu min. 60%.

Woda – największa pułapka dla turystów w tropikach

Czy można pić wodę z kranu?

W zdecydowanej większości krajów tropikalnych – NIE. Woda z kranu w Tajlandii, Indiach, Egipcie, Indonezji, Kenii czy Meksyku nie nadaje się do bezpośredniego spożycia przez Europejczyków, nawet jeśli wygląda czysto i jest przezroczysta. Może zawierać bakterie, wirusy i pasożyty, na które miejscowi są odporni, a turysta nie.

Bezpieczne źródła wody to:

• woda butelkowana z fabrycznie zamkniętą nakrętką (zawsze sprawdzaj, czy nakrętka nie była otwierana)
• woda przegotowana (minimum 1 minuta wrzenia)
• woda uzdatniona tabletkami chlorowymi lub filtrem z węglem aktywowanym

Lód w drinku – pić czy nie pić?

To jedno z najczęstszych pytań turystów. Odpowiedź jest niejednoznaczna i zależy od miejsca. W hotelach sieciowych i restauracjach nastawionych na turystów lód jest zazwyczaj produkowany z filtrowanej wody – ryzyko jest niskie. W lokalnych barach, na ulicy i w małych restauracjach lód może być produkowany z wody kranowej.

Jeśli masz wątpliwości – pij napoje bez lodu lub proś o napoje w zamkniętych butelkach. Zdecydowanie zmniejszysz ryzyko, że dopadnie Cię biegunka podróżnych!

Mycie zębów i prysznic

Myj zęby wyłącznie wodą butelkowaną lub przegotowaną – woda z kranu trafia do ust podczas mycia i może być źródłem infekcji. Podczas prysznica staraj się nie połykać wody.

Street food – czy warto ryzykować?

Street food to często najsmaczniejsza i najbardziej autentyczna część kulinarnej podróży. Całkowite unikanie lokalnego jedzenia z ulicznych stoisk to nie tylko zbędne wyrzeczenie – to też niekoniecznie skuteczna strategia przed biegunką podróżnych. Kluczem jest wybór odpowiednich stoisk.

• Jedz na gorąco. Wybieraj stoiska, gdzie jedzenie jest smażone lub gotowane bezpośrednio na Twoich oczach. Wysoka temperatura skutecznie eliminuje większość patogenów.
• Obserwuj ruch. Stoisko, przy którym stoi długa kolejka miejscowych, to zazwyczaj dobry znak – świadczy o rotacji produktów i świeżości potraw.
• Unikaj surowych dodatków. Na ulicznych stoiskach w Azji i Afryce sałaty, zioła i surowe warzywa podawane jako dodatek do dań są częstym źródłem infekcji – nawet jeśli samo danie główne jest gotowane.
• Wybieraj stoiska z lodówką lub pojemnikiem chłodzącym. Mięso, ryby i nabiał stojące w słońcu to poważne zagrożenie.

Higiena rąk – najprostsza i najskuteczniejsza ochrona przed biegunką podróżnych

Badania pokazują, że regularne i dokładne mycie rąk redukuje ryzyko biegunek pokarmowych o ponad 40%. W tropikach jest to szczególnie ważne, bo patogeny bardzo łatwo przenoszą się przez kontakt z powierzchniami (klamki, poręcze, pieniądze) i następnie trafiają do ust.

Zasady higieny rąk w podróży:

• unikaj dotykania twarzy, ust i oczu w miejscach, gdzie rotuje dużo ludzi (miejsca publiczne),
• myj ręce wodą z mydłem przez minimum 20 sekund przed każdym posiłkiem i po każdym skorzystaniu z toalety,
• zawsze miej przy sobie żel antybakteryjny (min. 60% alkoholu) – na wypadek braku dostępu do mydła i bieżącej wody.

Choroby, przed którymi chroni higiena – i te, przed którymi nie chroni

Przestrzeganie zasad higieny pokarmowej skutecznie chroni przed:

• biegunką podróżnych (inaczej: „klątwą faraona”)
• wirusowym zapaleniem wątroby typu A (WZW A)
• durem brzusznym
• zakażeniami rotawirusami i norowirusami

Nie chroni natomiast przed chorobami przenoszonymi przez komary (malaria, denga, żółta gorączka) ani przez kontakt ze zwierzętami (wścieklizna). Do ochrony przed nimi potrzebne są szczepienia i repelenty.

Przeczytaj nasz artykuł: Choroby tropikalne – co warto wiedzieć przed wyjazdem do egzotycznych krajów?

Szczepienie przeciw WZW A i durowi brzusznemu to najprostszy i najskuteczniejszy sposób ochrony przed najgroźniejszymi chorobami pokarmowymi. Działają niezależnie od tego, czy będziesz przestrzegać zasad higieny – co w praktyce jest trudne przez cały urlop.

Jeśli chcesz wiedzieć, jakie szczepienia są rekomendowane przed wyjazdem do konkretnego regionu, umów się na konsultację u lekarza medycyny podróży. W Poradni Medycyny Podróży Przylądka Zdrowia pomagamy dobrać szczepienia, leki przeciwmalaryczne oraz zalecenia dopasowane do kierunku podróży, planowanych aktywności i stanu zdrowia.

Przeczytaj nasz artykuł: Lekarz medycyny podróży – jak przygotować się do pierwszej wizyty przed egzotycznym urlopem?

Biegunka podróżnych – kiedy wezwać lekarza?

Łagodna biegunka podróżnych (kilka luźnych stolców bez gorączki, bez krwi) często ustępuje samoistnie w ciągu 1–2 dni przy właściwym nawodnieniu. Lekarz jest niezbędny, gdy:

• biegunka podróżnych trwa dłużej niż 48–72 godziny,
• stolcom towarzyszy krew lub śluz,
• pojawia się gorączka powyżej 38,5°C,
• dochodzi do silnego odwodnienia (brak moczu przez wiele godzin, bardzo ciemny mocz, zawroty głowy),
• objawy pojawiają się po powrocie do Polski – szczególnie ważne, bo lekarz pierwszego kontaktu może nie brać pod uwagę chorób tropikalnych w diagnostyce.

Koszty leczenia w tropikach mogą być astronomiczne. Hospitalizacja w Japonii czy nawet Tajlandii w prywatnym szpitalu kosztuje wielokrotnie więcej niż w Polsce. Dobre ubezpieczenie podróżne z assistance i pokryciem kosztów leczenia tropikalnego to obowiązkowy element przygotowań do wyjazdu.